Amonyak nedir?

Azot ile hidrojen karışımı olan ve NH3 formülüyle gösterilen bir gazdır. 15. yüzyıldan beri bilinir. 1774'te Priestley tarafından gaz durumunda elde edildi. 1785'te de Berthollet, gerçek karışımını doğru olarak verdi. Amonyağın keskin bir kokusu vardır. Renksizdir. Havadan daha hafiftir. Yoğunluğu 0,60'tır. —33°'de ve basınç altında kolayca sıvı durumuna geçer. Sıvı amonyak soğutucu ve renk giderici olarak kullanılır. Suda kolaylıkla erir. Oksijen ile yakılırsa su ve serbest azot meydana gelir. Amonyak bugün büyük ölçüde hava azotundan Haber Bosch usulüyle sentetik olarak elde edilir. Bu usulle elde edilen amonyağın büyük bir bölümü amonyum sülfat durumunda yapma gübre olarak kullanılır.

Havadan hafif, renksiz, bazik özellikte bir gaz. Amonyak ve tuzları ticari üretimlerde ve işlemlerde çok geniş bir uygulama alanına sahiptir. Mesela gübre yapımında, patlayıcıların imalinde, soğutucularda ve klimada kullanılır. Bundan başka sentetik fiber imalatında, sulfa ilaç sentezinde, suyun saflaştırılmasında kullanılır. Kimyasal formülü NH3’tür. Amonyak ortaçağda geyik boynuzundan elde edilirdi. Joseph Priestley, alkali hava dediği amonyak gazını; amonyum klorür (nişadır) ile kireçi ısıtarak elde etti (1774).

Tabiatta bulunuşu

Amonyak, atmosferde ve yağmur suyunda genellikle karbonat gibi eser miktarda bulunur. Ayrıca humusça zengin topraklarda, deniz suyunda, bitkilerde ve canlı sıvılarında (idrarda) bulunur. Sebze ve hayvan materyallerinin nitrifikasyonu (nitratlaşması) ile de meydana gelir. Elde edilişi: Laboratuvarlarda, sodyum hidroksitin amonyum tuzları ile reaksiyonundan veya nitritlere su etki ettirmekle elde edilir. Çok miktarda amonyak, koklaştırma esnasında havagazı fabrikalarında elde edilir. Endüstride sentetik olarak elementlerinden (azot ve hidrojenden) de elde edilir. Elde edilen toplam amonyak miktarının % 85’i sentetik metodladır.

amonyak

Özellikleri

Erime noktası -77,7 derece, kaynama noktası -33,4 derecedir. Amonyak molekülü, yapısı piramit şeklinde olan polar bir moleküldür. sıvı amonyak su gibi çözücü özelliğe sahiptir. Amonyak ısıtıldığı zaman elementlerine ayrışır. Amonyağın oksitlenmesinden nitrat asidi elde edilir. Bu madde de gübre sanayiinin temelidir. Amonyak gazı suda çok çüzünür. Bu çözünmenin sonunda Amonyum (NH + ) iyonu ve hidroksit (OH-) iyonu meydana gelir. Amonyum tuzları:

Bu tuzlar, amonyak gazının veya sudaki çözeltisinin elde edilecek tuzun asidi ile reaksiyona girmesinden elde edilir. Amonyum klorür: Nişadır olarak bilinen bu tuz amonyak gazına veya çözeltisine hidroklorik asidin etki ettirilmesiyle elde edilir. NH 3 + hcl ® NH 4 Cl Amonyum klorür, tıpta üşütme ve öksürük tedavisinde, kuru pil yapımında, boya ve diğer amonyum tuzların imalinde kullanılır.

Amonyum nitrat (NH 4 NO 3 ): Çok önemli bir azot gübresidir. nem çekicidir. Gübre olarak imal edilirken içine kalsiyum karbonat, dolomit, amonyum sülfat, çözünebilen potasyum ve fosfor bileşikleri karıştırılır. Amonyum nitrat askeri gaye ile de imal edilir. Amonyum sülfat (NH 4 ) 2 SO 4 : Kömürden, gaz ve koklaştırma fabrikasyonu esnasında bol miktarda elde edilir. İyi bir azotlu gübredir. Az miktarda tıbbi maksatlar için de kullanılır. Amonyum fosfat : Üç çeşit amonyum fosfat vardır:

1. (NH 4 )H 2 PO 4 Primer amonyum fosfat. 2. (NH 4) 2 HPO 4 Sekonder amonyum fosfat. 3. (NH 4 ) 3 PO 4 Tersiyer amonyum fosfat. Monoamonyum fosfat da denilen NH 4 H 2 PO 4 bileşiği kabartma tozu olarak kullanılır. (NH 4 )H 2 PO 4 (monobazik) ve (NH 4 ) 2 HPO 4 (dibazik) tuzları yanmaz kağıt imalinde, tekstil ve orman sanayiinde kullanılır. Amonyak karbondioksit ile üre ve amonyum bileşiklerini verir.

Sözlükte "amonyak" ne demek?

1. azot ve hidrojen bileşimi olan, keskin kokulu bir gaz.
2. İçinde bu gazın eritilmiş bulunduğu su, nişadırruhu.

Amonyak kelimesinin ingilizcesi

adj. ammoniac, ammoniacal, of ammonia (type of gas)
n. ammonia, colorless soluble gas (Chemistry)
Köken: Fransızca